Операциялық жүйелер ақпаратты дисктерде файлдық жүйелер көмегімен сақтайды. Әдеттегі файлдық жүйе бірінің ішіне бір салынған бумалардан тұрады(папка деген атуы де бар), олардың ішінде файлдар орналасады. Ең жоғарғы, басты бума, файлдық жүйенің түбірі деп аталады, оның ішінде қалған бумалар мен файлдардың барлығы орналасады (немесе одан файлдық жүйе өседі деп айтуға болады).

Егер қатты диск бөлімдерге бөлінген болса, онда әр бөлімде өзінің файлдық жүйесі және бумалар құрылысы болады (өйткені физикалық жағынан қарағанда әр түрлі диск бөлімдері бір- бірінен оқшауланған).

Linux- та түбірлік бума қысқа және нұсқа да - «/» деп белгіленеді. Барлық қалған бумалардың толық аттары (жолдары) «/» белгісі мен оған оң жағынан қосылған тізбектей бірінін ішіне бірі салынған бумалар аттарынан тұрады. Жолдағы бумалар да «/» («слэш») таңбасымен ажыратылады. Мысалы, /home жазбасы түбірлік бумада орналасқан («/») «home» бумасын анықтайды, ал /home/user - «user» бумасы «home» бумасында орналасқанын көрсетеді (ал ол, өз жағынан, түбірлік бумада орналасады). Осындай түрдегі жазба, бумалар тізбегінен тұратын және соңында файлмен аяқталатын, файлға дейінгі толық жол деп аталады.

Салыстырмалы жол толық жол сияқты да құрастырылады, бірақ айырмашылығы - «/» белгісімен ажыратылған файлға дейінгі бумалар ретін санауын ағымдағы бумадан бастайды, түбірлік бумадан емес. Linux толық пен салыстырмалы жолдарды оңай ажыратады: егер объект аты «/» белгісінен басталса – бұл толық жол, қалған жағдайларда – салыстырмалы.

Тіркеу

Linux-та түбірлік бума тек біреу болады, басқа бумалар оның ішіне салынған болып келеді, пайдаланушы үшін файлдық жүйе біртұтас нәрсе ретінде көрсетіледі. Шынында, файлдық жүйенің әр түрлі бөліктері әр түрлі құрылғыларда орналасуы мүмкін: қатты дискінің әр түрлі бөлімдерінде, түрлі алынатын тасымалдауыштарда (компакт дисктер, дискеттер, флэш-карталар), тіпті басқа компьютерлерде де орналасуы мүмкін (желі арқылы қатынас құрылады). Осындай барлығынан біртұтас жүйені құру үшін тіркеу әрекеті өткізіледі.

Тіркеу — бұл файлдық жүйенің бір бумасына басқа бөлек бүтін файлдық жүйені қосу әрекеті. Тіркеу үшін бос бума керек – ол тіркелу нүктесі деп аталады. Тіркелу нүктесі ролін кез-келген бос бума атқара алады – ол жағынан Linux-та ешқандай шектеулер жоқ. Mountкомандасының көмегімен біз (қазір бос болып тұрған) буманың ішінде осындай жерде орналасқан файлдық жүйені көрсету керек екенің бұйрық береміз. Осы әрекеттен кейін бума ішінде (тіркелу нүктесінде) сәйкес тіркелген файлдық жүйесінің файлдары мен бумалары көрсетіле бастайды. Нәтижесінде пайдаланушы ол файлдардың шынында қайда орналасқанын білмеуі де мүмкін.

Осылайша қосылған («тіркелген») файлдық жүйені кез-келген уақытта біз қайта алып тастай аламыз – тіркеуден босатамыз (ол үшін арнайы umount командасы бар), одан кейін тіркелу нүктесі ролін атқарған бума қайтадан бос болып қалады.

Linux үшін ең маңызды түбірлік файлдық жүйе (root filesystem) болып келеді. Басқа құрылғылардағы барлық файлдық жүйелер оған қосылады (тіркеледі). Назар аударыңыз, түбірлік буманың өзі де тіркеледі, бірақ басқа файлдық жүйеге емес, «Linux-тың өзіне», тіркелу нүктесінің ролін «/» атқарады (түбірлік бума). Сондықтан жүйе қосылған кезде түбірлік бума ең бірінші болып тіркеледі, ал жүйе сөндірілген кезде соңғы болып тіркеуден босатылады.

Әдетте пайдаланушыға файлдық жүйелерді қолмен тіркеуге керек емес: жүйе жүктелген кезде файлдық жүйенің бөліктері сақталатын барлық құрылғылар автоматты түрде тіркеледі, ал сөндірілген кезде тіркеуден босатылады. Алынатын тасымалдауыштардағы да файлдық жүйелер автоматты түрде тіркеледі, ол үшін арнайы қызметтер жауап береді, тіркелу құрылғы компьютерге салынған кезде не пайдаланушы керек бумаға өткен кезде іске асырылады.

Қалыпты (стандартты) бумалар

Linux-жүйесінің түбірлік бумасында әдетте аттары стандартты ішкі бумалар орналасады. Одан әрі, аттарына қоса, олардың құрамасының түрлері де стандартпен шектеледі. Бұл стандарт балық Linux-жүйелерінде сақталады, сол үшін сі
з әр Linux-та /etc, /home, /usr/bin т.с.с. тауып, олардағы құрамасының түрін көбінесе болжай аласыз. Файлдардың стандартты орналасуы адамғы және бағдарламаға жүйенің белгілі бір бөлігін қайдан іздеу керек екенін анықтауды мүмкін қылады. Пайдаланушы үшін осындай жағдай кез-келген Linux жүйесінде керек нәрсені таба алатынын көрсетеді.

Тіркеу параметрлері

Тіркеу әрекетін орындаған кезде, Linux-жүйесін орнату үшін тіркеу бумасын таңдау жағдайын қоса, тіркелген файлдық жүйенің қасиеттерін өзгертуге болады. Ол үшін mount утилитасына бір немесе бірнеше параметр көрсету керек. Барлық файлдық жүйелер қолдайтын бірнеше параметрлер бар, сонымен қатар кейбір файлдық жүйелерде тек өздеріне тән тіркеу параметрлері болады. Тіркеу параметрлері туралы көбірек mount утилитасының әдістемесінде оқуға болады (mount(8)).

Я давно использую ноутбук как торрент качалку, ну нет у меня ни стационарного компьютера, ни домашнего NAS сервера. Дома интернет раздается по Wi-Fi, так что никаких неудобств с этим нет. Т.к. работаю под Линуксом, нашел себе торрент клиент, который умеет работать как системная служба, а также к нему есть удобный GTK GUI. Всему рад в этом клиенте. За время моего использования Deluge не подводил ни разу. Под подводил я имею в виду пропуск "левых" пиров, что актуально для нас - пользователей услуги Megaline. Если нужны настройки - пишите комментарии, объясню всё подробно, что и как настраивать. Deluge удобен и прост в использовании. Что еще? Ах, да, к нему есть казахская локализация, причём уже идет "из коробки". Я скромно взял и перевел его.
Кстати, в следующий раз расскажу, как происходит это "таинство" - локализация. А пока прошу под кат, где я выложил несколько скриншотов этой замечательной программы.

Вот как оно выглядит при подключении

Окно настроек, их (настроек) много :)

Умеет выставлять приоритеты файлам

Словом, то что надо!

Главный сайт
Главная страница вики
Beginners Guide
А вот есть начало руководства для начинающих на казахском :)
Журнал Hatred'a
Русскоязычное сообщество Arch Linux

Поверьте мне, в казахском языке хватает терминов!
Pacman - простой в освоении и удобный в использовании менеджер пакетов, разработанный изначально для ArchLinux. Последняя версия вышла в январе. В следующей ожидается включение казахской локализации. Она уже есть в дереве исходных кодов, если же Вам нужны файлы перевода - я опишу, как их получить.

Чтобы не занимать скриншотами главную страницу, прошу под кат:)

УРА!!! Теперь он есть и на казахcком!
Скачайте 3.5 бета 4 и обновитесь!

P.S.: Картинка кликабельна :)

Этот дистрибутив нравится мне все больше и больше. Действительно придерживается принципа KISS - "Keep It Simple, Stupid". Все просто настраивается, и при том даже новичок разберется, что к чему - при условии, что он знает магические кнопки выхода из редактора vi, есть еще и nano конечно, но использовать его как-то не TRUE. Что мы имеем?
1. Система непрерывного обновления, т.н. rolling release model, то есть пакеты ПО добавляются сразу после выхода их от авторов (конечно, вначале собранный пакет попадает в репозиторий тестинг).
2. Сборка пакетов происходит прозрачно, то есть вы можете взять любой пакет, скачать исходники и закомпилить под себя. Правила сборки пакетов и утилита для этого дела (makepkg), тоже очень простые. Для каждого пакета есть PKGBUILD файл, в котором описано название, зависимости, откуда брать исходники, как патчить, контрольные суммы и вся необходимая информация. Вы вводите одну команду - и вуаля! Пакет у вас в руках на компе.
3. Менеджер пакетов pacman, простой в освоении, и притом довольно-таки многофункциональный. Есть и на казахском.
4. "Для полного счастья", скоро будет Arch Official Install Guide на казахском языке.
5. Скоро здесь будут скриншоты ;)

На заметку:

Чтобы иметь возможность исключения некоторых типов файлов (по имени), есть опция

--exclude

Формат --exclude='*.avi', --exclude "FILE"

Примеры:
Сожмем каталог /media/folder, исключив из архива внутренний каталог folder/movies

cd /media
tar cf folder.tar --exclude "movies" folder

Также не забываем про маски файлов!

UPD: в man-e написано просто --exclude FILE , немного подумал, и вспомнил, что в Linux-e всё - файлы :) Даже директории - это такие файлы, в которых другие файлы

Дистрибутив - ArchLinux 32-bit.
Video - Intel 945 GME

После перехода на использование KMS, читайте как сделать это у hatred, MPlayer перестал вопроизводить видео в консоли. Ругается на неправильное устройство вывода или видеофильтр.

Спросил на форуме Арча - пока получил только один ответ. Жду совета.

Дербес компьютерде ақпаратты сақтаудың негізгі түрлері қатты дисктер, компакт дисктер (CD) және ескірген түрі – дискеттер. Осы түрдегі ақпаратты тасушылар, оларға жазу және олардан ақпаратты оқу тәсілдері әр түрлі, сондықтан, олардағы ақпараттың сақталу түрлері әр түрлі болады. Файлдардың осы тасушыларда қалай сақталатынын білу үшін файлдық жүйелердің негіздеріне тоқталып өтсек. Ең алдымен, терминологиямен танысайық. Ал, бастаймыз!

Келесі жолы Linux-та қолданылатын файлдық жүйелер туралы мақала болады, қалып қалмаңыздар!

Файлдық жүйе – тасушылардағы ақпараттың орналасуының ортақ, алдын-ала анықталған ережелер жинағы.
Файл – ортақ логикалық мәні мен атауы бар қатты дискідегі аймақ.
Файл аты – файл қасиеттерінің біреуі, файлға тура сілтеп тұрады.
Кластер – ақпаратты сақтауда қолданылатын дискреттік дискілік аймақтардың жиыны.
Сектор – дискілік аймақтың негізгі логикалық бірлігі.
Байт – дискілік аймақтың негізгі физикалық бірлігі.

Енді ақпаратты тасушылардың құрылысын қарастырайық.
Дискета. Ол – магниттік қасиеттері бар жолақ, уақыт өте өзінің магниттік қасиеттерін сақтап, осы қасиеті үшін ақпарат сақтауда қолданылады. Магниттік қасиеттерін жеңіл өзгертетін соң, дискета өте сенімсіз тасушы, және қазіргі кезде қолданудан шыққан.
Компакт–дискі. Ол – оптикалық қасиеттеріне негізделіп ақпаратты сақтайды. Оқу кезінде құрамындағы мөлдір заттың шағылуы әр түрлі аймақтарды орналастыруға негізделген. Ақпарат сәулелерді шағылыстыратын және жұтатын аймақтардың жиынымен кодталады.
Қатты диск. Алдыңғы екі қарастырылған құрылғы ақпаратты оқу не жазу үшін қосымша құрылғыларды талап етсе, қатты диск үшін ондай құрылғылар оның ішінде орналасады. Магниттік әсерге негізделген, осында металдан жасалған пластиналар ақпаратты сақтаушы ролін атқарады.
Ақпаратты тасушылардың құрылыстары әр түрлі болған соң, оларға жазу мен оқу да әр түрлі ережелермен басқарылады, яғни, әр түрлі файлдық жүйелер қолданылады. Осы ретте Windows үшін осындай екі файлдық жүйеге тоқталамыз.

FAT (File Allocation Table) – 9х–ұқсас Windows және DOS-жүйелерінде қолданылған ФС. Тарихи жағынан ең ерте пайда болған біреуі. Артықшылығы – аппараттық талаптары аз, сол үшін қазіргі кезде тұрмыстық техникада қолданылады. Файлдық жүйенің құрылысы жай болып келеді. Диск басында файлдардың орналасу кестесі бар, ол – арнайы аймақ, дискідегі қай файлдың физикалық жағынан қайда орналасқанын көрсетеді. Егер файл ұзындығы бірнеше сектор болса, онда әр сектордың соңында келесі секторға сілтеме орналасады. Ақпарат блоктары дискіде кез–келген тәртіппен орналасуы мүмкін.

NTFS (NT File System) – файлдарды сақтаудың мүлдем басқаша жүйесі. FAT–пен бір уақытта пайда болса да, ол кезде аппараттық талаптары үлкен еді. NTFS құрылысы жағынан дерекқорға ұқсас болып келеді. Файлдың қасиеттерінің саны шексіз болуы мүмкін. Осы қасиеттерді басқаша ағымдар (streams) деп атайды. Ағымдар өзара байланыспаған да болады. Файлда пайдаланушы үшін көрінетін ақпарат жоқ болса да, ағымдарда ақпарат сақталады, сол үшін файл кез–келген өлшемге ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, NTFS жүйесінде дисктің аймақтары емес, метафайл деген ұғым бар.

Осы екі файлдық жүйені салыстыру үшін кестеге назар аударыңыз:

Осы екі файлдық жүйе Microsoft корпорациясының иелігі болып табылады.

Қош келдіңіздер, осы мақалада кішкене болса да, теорияны оқимыз. Қарапайым жағдайды қарастырамыз. Дайын болсаңыз, кірісеміз. Терминдердің кейбіреулері қызық естілсе, кешіріңіз, басқасы жоқ.

Қатты дискілердің бөлімдері келесі түрлері болады: біріншілік, кеңейтілген және логикалық. Жүз рет естігенше, бір көргені артық дейді ғой, осыны дұрыс деп санаймын. Түсінікті болу үшін, қатты дискідегі орынды жалпақ түрінде қарастырамыз:

Қатты диск бөлімдері

Windows-та:   C:   D:   E:   бос орын

Linux-та:     sda1   sda5   sda6   бос орын

Ал, енді түсіндірмелер!

Біріншілік -ол дискіден тура кесіп алынған сияқты, үздіксіз орын. Бір қатты дискіде болатын біріншілік бөлімдердің саны – 4. Неге аз екенін айта алмаймын. Осындай шектеу бөгет болмас үшін, келесі бөлім түрі, яғни

Кеңейтілген бөлім ойлап табылды, Ол да тура біріншілік сияқты, айырмашылығы – кеңейтілген бөлімге ақпаратты тура жаза алмайсыз, оның ішінде

Логикалық бөлімдер болады. Бір дискіде кеңейтілген бөлім біреу-ақ болады. Логикалық бөлімдердің саны шектелмеген.

Шатаса бастадыңыз ба?

Windows пен Linux-тың басты айырмашылығын білесіз бе? Ол міне: Windows-та жүйедегі жолды көрсету үшін кері слеш таңбасы (\), ал Linux-та слеш (/) қолданылады.

Windows ОЖ орнатқан кезде, сіздің С дискіңіз әрқашан біріншілік бөлім болады. Әрі қарай бөлімдерді жасаймын десеңіз, олар логикалық түрінде жасалады (төрт бөліммен шектелмеу үшін).

Unix-тектес операциялық жүйелерде (мен осы сөз тіркесі үшін кешіріңіз, басқасын таба алмадым) дисктер мен олардың бөлімдердің белгіленуі ерекше. Осындағы файлдық жүйенің түбірі бар (ағаштың тамыры сияқты), ол / деп белгіленеді. Басқа дисктер (нақтырақ айтсақ, бөлімдері) осы ағаштың белгілі бір жеріне жалғанады, яғни тіркеледі дейміз. Жүйеде бар дискі тіркелуі шарт емес, тіркелмеген түрінде де болады, оны кейінірек көрсетемін. Бірақта дискке жазу үшін оның тіркелуі шарт.

Linux-та болса, қатты диск sdX түрінде белгіленеді, бұл жердегі X – реттік алфавит әрібі. Біріші диск sda, екінші sdb, т.с.с. Диск бөлімдері сәйкесінше сандармен белгіленеді, яғни, sda дискінің бірінші бөлімі sda1 деп, т.с.с. Бірінші төрт сан біріншілік бөлімдер үшін алынып қойылған, сол үшін бірінші логикалық бөліміңіз sda5 деген атына ие болады, яғни ол барлық мүмкін біріншілік бөлімдерден КЕЙІН тұруы керек деген сөз ғой, дискте біріншілік бөлімдердің саны біреу болса да! Осыны есіңізде сақтаңыз.

Linux-та барлық нәрсе файл ретінде қарастырылған соң, ол файлдың жүйеде белгілі бір орны болады. Нақты айтсақ, барлық құрылғылар /dev бумасында орналасуы керек. Сол кезде бірінші қатты диск /dev/sda деп, ал оның бірінші бөлімі /dev/sda1 деп белгіленеді. CD-ROM құрылғыңыз /dev/cdrom, ал бірінші желілік құрылғысы /dev/eth0 болады. Байқайсыз ба, бәрі де оп-оңай екен.

Егер сіздің Linux жүйеңіз /dev/sda1 бөлімінде орналасса, онда ол бөлім / ретінде тіркеледі.

Түбірлік / бумасында орналасқан бумаларға тоқталып өтсек,

/bin – ен негізгі бағдарламалар

/boot – оның ішінде ядро, жүктеуші мен оның баптау файлы жатады

/etc - жүйелік баптаулар

/home – пайдаланушылардың үй бумалары үшін орын (мысалы, /home/bolat)

/lib – жүйелік библиотекалар мен ядро модульдері

/media – осы бумаға көбінесе дисктер тіркеледі

/usr – бағдарламалар мен олардың мәліметтері

/var – ішінде лог және т.б. ақпарат сақталады

/tmp – уақытша бума, оған кез–келген пайдаланушы жаза алады

Тағы да ерекше бумалар бар, олар

/proc және /sys – осы бумаларда ядроның ағымдағы күйі туралы және үрдістердің ақпараттары сақталынады.

Келесі мақалада Файлдық Жүйелер жөнінде сөйлесеміз, қалып қалмаңыздар, ол өте қызық тақырып болады!